Servikojenik Baş Ağrısı Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
Baş ağrısı toplumda oldukça sık görülen bir şikâyettir. Ancak her baş ağrısının nedeni migren, stres veya uykusuzluk değildir. Bazı baş ağrıları doğrudan boyun bölgesindeki kas, eklem ve diğer anatomik yapıların oluşturduğu sorunlarla ilişkili olabilir. Servikojenik baş ağrısı, boyun kaynaklı baş ağrılarının en önemli örneklerinden biridir.
Özellikle uzun süre masa başında çalışan, bilgisayar veya telefon karşısında zaman geçiren ve gün içerisinde başını uzun süre aynı pozisyonda tutan kişilerde boyun bölgesine binen yükün artması, mevcut kas-iskelet sistemi problemlerinin belirginleşmesine neden olabilir.
Servikojenik Baş Ağrısı Ne Demek?
Servikojenik baş ağrısı, baş ağrısının boyun bölgesindeki bir yapıdan kaynaklandığının düşünüldüğü veya klinik değerlendirme ile desteklendiği bir baş ağrısı türüdür. Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflandırması’na (ICHD-3) göre servikojenik baş ağrısının tanısında yalnızca MR görüntüsündeki bir bulgu yeterli değildir. Boyun bölgesindeki problem ile baş ağrısı arasında nedensel bir ilişki bulunması gerekir. Boyun hareketlerinin kısıtlanması ve belirli boyun hareketleriyle baş ağrısının artması bu ilişkiyi destekleyen bulgular arasında yer alır. (İCHD-3)
Bu nedenle “MR’da boyun fıtığı çıktı, baş ağrımın sebebi kesin olarak bu” şeklindeki bir yaklaşım her zaman doğru değildir. Görüntüleme bulguları, şikâyetler ve fiziksel değerlendirme birlikte ele alınmalıdır.
Servikojenik Baş Ağrısı Başın Hangi Bölgesinde Olur?
Servikojenik baş ağrısında ağrı çoğunlukla ense ve başın arka kısmından başlayarak başın ön tarafına doğru yayılabilir. Ağrı tek taraflı olabileceği gibi bazı kişilerde şakak, alın veya göz çevresine doğru yayılan ağrılar da görülebilir.
Üst boyun bölgesi ile başın duyu sistemi arasında güçlü bir sinirsel bağlantı bulunmaktadır. Özellikle üst servikal segmentlerden gelen ağrı duyuları, trigeminal sistemle olan bağlantılar nedeniyle baş bölgesinde hissedilebilir. Bu nedenle problem boyun bölgesinde olmasına rağmen kişi ağrıyı başında hissedebilir.
Bunun yanında oksipital nevralji gibi farklı durumlarda da ense ve başın arka bölümünde ağrı ortaya çıkabilir. Oksipital nevralji ile servikojenik baş ağrısı aynı durum değildir ve doğru ayırıcı değerlendirme önemlidir.
Servikojenik Baş Ağrısının Belirtileri Nelerdir?
Servikojenik baş ağrısında baş ağrısına eşlik eden boyun şikâyetleri sık görülebilir. Özellikle:
- Ense ve boyun bölgesinde ağrı,
- Başın arka kısmından öne doğru yayılan baş ağrısı,
- Şakak veya göz çevresine yayılan ağrı,
- Boyun hareketlerinde kısıtlılık,
- Başın sağa veya sola çevrilmesiyle ağrının artması,
- Boyun kaslarında gerginlik ve hassasiyet,
- Uzun süre aynı pozisyonda kalınca şikâyetlerin artması
gibi belirtiler görülebilir.
Ancak bu belirtilerin tek başına servikojenik baş ağrısı tanısı koydurmadığını belirtmek gerekir. Migren, gerilim tipi baş ağrısı, oksipital nevralji ve diğer baş ağrısı nedenleri de değerlendirilmelidir.
Boyun Fıtığı Baş Ağrısı Yapar mı?
“Boyun fıtığı baş ağrısı yapar mı?” sorusu oldukça sık karşılaştığımız sorulardan biridir.
Boyun fıtığı ile baş ağrısı arasında doğrudan ve her hastada geçerli bir ilişki kurmak doğru değildir. Özellikle servikojenik baş ağrısında üst servikal bölgenin eklem, kas ve sinirsel yapıları önemli bir role sahiptir. Bu nedenle yalnızca MR’da görülen bir boyun fıtığını baş ağrısının nedeni olarak kabul etmek doğru değildir.
Özellikle C1-C2 gibi üst servikal bölgede anatomik yapıların değerlendirilmesi klinik açıdan önemlidir. Bununla birlikte alt servikal disk problemleri veya boyundaki diğer kas-iskelet sistemi sorunları bazı kişilerde boyun ağrısı ve baş ağrısının birlikte görülmesine eşlik edebilir. Burada önemli olan görüntüleme sonucundan çok, hastanın şikâyetleri ile fiziksel muayene bulgularının birbiriyle örtüşmesidir.
Servikojenik Baş Ağrısı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Servikojenik baş ağrısında tedavi, baş ağrısını yalnızca baskılamaya değil, baş ağrısına katkıda bulunabilecek boyun bölgesindeki mekanik ve fonksiyonel sorunları belirlemeye yönelik planlanmalıdır.
Fizyoterapi
Fizyoterapi, servikojenik baş ağrısının tedavisinde önemli bir yere sahiptir. Öncelikle hastanın boyun hareketleri, eklem hareketliliği, kas fonksiyonları, postürü ve günlük yaşam sırasında boyuna yük bindiren aktiviteleri değerlendirilir.
Uzun süre bilgisayar başında çalışmak, telefonu aşağıdan kullanmak veya uzun süre aynı pozisyonda kalmak gibi alışkanlıklar kişinin şikâyetlerini artırıyorsa çalışma ve dinlenme pozisyonlarının düzenlenmesi tedavinin önemli bir parçası olabilir.
Manuel Terapi Yaklaşımları
Manuel terapi, servikojenik baş ağrısında kullanılan fizyoterapi yaklaşımlarından biridir. Tedavi sırasında boyun ve üst sırt bölgesindeki eklem hareketleri, kas dokuları ve hareket kısıtlılıkları değerlendirilerek kişiye uygun manuel terapi teknikleri uygulanabilir.
Güncel sistematik derlemelerde manuel terapinin kısa vadede baş ağrısı sıklığı ve şiddetinde azalma sağlayabileceğine dair orta düzeyde kanıt bulunurken, uzun vadede boyun egzersizlerinin de önemli katkı sağlayabileceği bildirilmektedir. Bu nedenle yalnızca pasif manuel uygulamalara bağlı kalmak yerine, uygun hastalarda egzersiz ve aktif rehabilitasyonun tedavi programına eklenmesi önemlidir. (PubMed)
Boyun Egzersizleri ve Postür Eğitimi
Tedavinin kalıcı sonuç vermesi açısından hastanın kendi vücudunu yönetebilmesi önemlidir. Boyun ve skapula çevresindeki kasların fonksiyonunu geliştirmeye yönelik egzersizler, hareket kontrolü çalışmaları ve günlük yaşamda doğru pozisyonların öğrenilmesi tedavi programının bir parçası olabilir.
Amaç yalnızca o anki baş ağrısını azaltmak değil, baş ağrısını tetikleyebilecek hareket ve yüklenme alışkanlıklarını da değiştirmektir.
Eskişehir’de Servikojenik Baş Ağrısı İçin Fizyoterapi
Eskişehir servikojenik baş ağrısı tedavisi açısından değerlendirme yapılırken öncelikle baş ağrısının gerçekten boyun kaynaklı olup olmadığı belirlenmelidir. Bunun için hastanın ağrı hikâyesi, boyun hareketleri, kas ve eklem fonksiyonları, günlük yaşam alışkanlıkları ve mevcut tıbbi değerlendirmeleri birlikte ele alınmalıdır.
Eskişehir’de fizyoterapi ve manuel terapi yaklaşımıyla servikojenik baş ağrısı şikâyeti bulunan kişilerde boyun bölgesinin fonksiyonel değerlendirmesi yapılabilir ve kişiye özel bir rehabilitasyon programı oluşturulabilir.
Unutulmamalıdır ki her baş ağrısı boyundan kaynaklanmaz. Özellikle hayatınızda ilk kez ortaya çıkan ani ve çok şiddetli baş ağrısı, nörolojik belirtiler, ateş, bilinç değişikliği, travma sonrası başlayan baş ağrısı veya alışılmış baş ağrısından belirgin şekilde farklı yeni bir ağrı varsa öncelikle tıbbi değerlendirme gerekir.
Kaynakça
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia. 2018;38(1):1–211. (İCHD-3)
- Núñez-Cabaleiro P, Leirós-Rodríguez R. Effectiveness of manual therapy in the treatment of cervicogenic headache: A systematic review. Headache. 2022;62(3):271–283. doi:10.1111/head.14278. (PubMed)
- Efficacy of physiotherapy interventions for the management of adults with cervicogenic headache: A systematic review and meta-analyses. PM&R. 2022. (PubMed)
- Manual therapies for cervicogenic headache: a systematic review. The Journal of Headache and Pain. (PubMed)