Boyun ağrısı yalnızca boynun kendisinde hissedilen bir ağrı değildir. Bazı durumlarda ağrı enseye, başın arkasına, omuz bölgesine, kürek kemiğine, kola ve hatta ele kadar yayılabilir. Bu nedenle “Ağrı nerede?” sorusu kadar, “Ağrı hangi sinirsel ve anatomik yapıdan kaynaklanıyor?” sorusu da önemlidir.

Özellikle boyun fıtığı, servikal radikülopati, faset eklem sendromu ve servikal eklem kaynaklı yansıyan ağrı değerlendirilirken sinir sisteminin anatomisi ve ağrı iletim mekanizmalarının bilinmesi gerekir.

Boyun omurları ile ağrı bölgeleri arasındaki ilişki

Servikal omurgadan çıkan sinir kökleri vücudun farklı bölgelerinden gelen duyusal bilgilerin taşınmasında rol oynar. Bu sinir köklerinin belirli duyusal alanlarla ilişkisi vardır ve bu alanlara dermatom adı verilir.

Örneğin C5 sinir kökü etkilenmiş bir kişide omuz ve üst kol çevresinde; C6 seviyesinde önkolun dış tarafında ve başparmak tarafında; C7 seviyesinde ise daha çok orta parmak çevresinde ağrı, uyuşma veya parestezi görülebilir. Ancak bu dağılımlar kesin sınırlar değildir. Komşu sinir kökleri arasında önemli ölçüde örtüşme bulunur.

Dahası, yapılan çalışmalar servikal sinir kökü kaynaklı ağrının her zaman klasik dermatoma birebir uymadığını göstermektedir. Bir çalışmada servikal radiküler ağrıların yaklaşık %70’inin klasik dermatom haritalarına tam olarak uymadığı bildirilmiştir. Bu nedenle yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakarak “kesin olarak şu omurga seviyesi” demek doğru değildir. [1,2] (PubMed Central (PMC))

Boyun fıtığı nasıl kola ve ele kadar ağrı yapabilir?

Boyun fıtığı, intervertebral diskin yapısının bozulması veya fıtıklaşması sonucunda sinir kökünün bulunduğu bölgede mekanik ve biyolojik etkiler oluşturabilir.

Sinir kökü üzerindeki bası tek başına bütün tabloyu açıklamaz. Mekanik deformasyonun yanı sıra inflamatuvar süreçler ve sinir dokusundaki hassasiyet artışı da ağrının oluşumunda rol oynayabilir.

Sinir kökü etkilenmesine servikal radikülopati adı verilir. Bu durumda boyun ağrısına ek olarak kola yayılan ağrı, uyuşma, karıncalanma, duyu değişiklikleri, refleks değişiklikleri veya kas gücünde azalma görülebilir. Bulguların hangi sinir kökünün etkilendiğine göre değişmesi, ağrının anatomik dağılımının değerlendirilmesini klinik açıdan önemli hale getirir. [3,4] (PubMed Central (PMC))

Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Her boyun fıtığı sinir kökü basısı veya radikülopati anlamına gelmez. Görüntülemede bulunan bir disk protrüzyonu ile kişinin yaşadığı ağrının aynı şey olduğu varsayılmamalıdır. Klinik bulgular, fiziksel muayene ve gerektiğinde görüntüleme birlikte değerlendirilmelidir.

Faset eklem sendromu neden başka bölgelerde ağrı yapabilir?

Boyun omurgasında bulunan faset eklemler, omurların arka bölümünde yer alan ve hareketin kontrolüne katkıda bulunan eklemlerdir. Bu eklemlerin kapsülleri ve çevre dokuları ağrıyı algılayabilen nosiseptif sinir lifleri açısından zengindir.

Servikal faset eklemler temel olarak spinal sinirlerin dorsal ramuslarından çıkan medial dallar aracılığıyla innerve edilir. Her faset ekleminin sinirsel bağlantısında komşu segmentlerden gelen dalların da rol oynayabilmesi, bu yapıların ağrı haritalarının neden tek bir noktaya sınırlı olmadığını açıklamaya yardımcı olur. [5,6] (PubMed Central (PMC))

Araştırmalarda faset eklemlerin uyarılmasıyla belirli yansıyan ağrı paternleri oluşturulabildiği gösterilmiştir. Örneğin C2–3 faset ekleminin uyarılması başın arka kısmına ve baş bölgesine yayılan ağrı oluşturabilirken, C5–6 seviyesinin uyarılması alt boyun, skapula üstü ve omuz bölgesinde ağrı oluşturabilmektedir. [7,8] (PubMed)

Bu nedenle faset eklem kaynaklı ağrı ile sinir kökü kaynaklı radiküler ağrıyı birbirinden ayırmak önemlidir.

Yansıyan ağrının temelinde hangi sinirsel mekanizma vardır?

Yansıyan ağrının önemli açıklamalarından biri yakınsama ve projeksiyon (convergence-projection) mekanizmasıdır.

Farklı dokulardan gelen ağrı sinyalleri omurilikte aynı veya birbirine yakın nöronal ağlara ulaşabilir. Beyin, bu sinyallerin kaynağını her zaman kesin olarak ayırt edemeyebilir. Bunun sonucunda ağrı, gerçek kaynağından farklı bir bölgede algılanabilir.

Servikal omurgada faset eklem, disk, kas ve diğer derin yapılardan gelen nosiseptif bilgiler spinal sinirler ve dorsal kök ganglionları üzerinden merkezi sinir sistemine taşınır. Bu sinyaller omuriliğin dorsal boynuzunda birbirleriyle etkileşebilir. Dolayısıyla boyundaki bir yapıdan kaynaklanan ağrı, hastanın ağrıyı yalnızca “boynumda” değil, daha uzak bir bölgede hissetmesine neden olabilir.

Bu mekanizma, yansıyan boyun ağrısı ile sinir kökü kaynaklı radiküler ağrının neden birbirine benzeyebileceğini de açıklar. Ancak bunlar klinik olarak aynı durum değildir.

Bu nedenle fiziksel muayene neden önemlidir?

Boyun ağrısının kaynağını yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakarak belirlemek çoğu zaman mümkün değildir.

Ayrıntılı bir değerlendirmede ağrının başlangıcı, yayılımı, hareketlerle ilişkisi, uyuşma ve karıncalanma gibi duyusal belirtiler, kas gücü, refleksler, duyu muayenesi ve sinir dokusunun mekanik hassasiyeti birlikte değerlendirilir.

Özellikle servikal radikülopati şüphesinde Spurling testi, üst ekstremite nörodinamik testleri ve nörolojik değerlendirme klinik karar verme sürecine katkı sağlayabilir. Ancak hiçbir tek testin tek başına tanı koydurucu olmadığı unutulmamalıdır. 2026 yılında yayımlanan güncel bir sistematik derleme de servikal radikülopati için fiziksel testlerin tanısal doğruluğuna ilişkin kanıtların hâlâ sınırlı olduğunu ve testlerin klinik öykü ile birlikte yorumlanması gerektiğini vurgulamaktadır. [9] (PubMed)

Sonuç

Boyun fıtığı, faset eklem kaynaklı ağrı ve servikal radikülopati aynı ağrı mekanizması değildir. Fakat bu yapıların tümü, ağrı sinyallerinin sinir sistemi aracılığıyla merkezi sinir sistemine taşınması sonucunda farklı bölgelerde ağrı hissedilmesine neden olabilir.

Bu nedenle boyun ağrısında yalnızca “neresi ağrıyor?” sorusuna değil; hangi yapı etkilenmiş olabilir, hangi sinirsel mekanizma devrede ve fiziksel muayene bulguları bu tabloyla uyumlu mu? sorularına da bakmak gerekir.

Özellikle boyun fıtığı, faset eklem sendromu, servikal radikülopati, yansıyan boyun ağrısı ve kola yayılan boyun ağrısı gibi durumlarda ayrıntılı fiziksel muayene, klinik değerlendirme ve gerektiğinde uygun görüntüleme birlikte ele alınmalıdır.

Eskişehir’de boyun ağrısı, boyun fıtığı veya kola yayılan ağrı şikâyeti yaşayan kişiler için de temel yaklaşım, ağrının yalnızca bulunduğu bölgeye değil, ağrı mekanizmasına ve sinir sistemiyle olan ilişkisine bakılarak değerlendirilmesidir.

 

Kaynakça

1. Murphy DR, et al. Pain patterns and descriptions in patients with radicular pain: Does the pain necessarily follow a specific dermatome? Chiropractic & Osteopathy. 2009;17:9. DOI: 10.1186/1746-1340-17-9. 
2. Kang KC, et al. Cervical Radiculopathy: Focus on Characteristics and Differential Diagnosis. Asian Spine Journal. 2020;14(6):921–930. DOI: 10.31616/asj.2020.0645. 
3. Iyer S, Kim HJ. Cervical radiculopathy. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 2016;9:272–280. DOI: 10.1007/s12178-016-9349-4. 
4. Eubanks JD. Cervical Radiculopathy: A Review. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons. 2010;18(12):756–765. DOI: 10.5435/00124635-201012000-00002. 
5. Büsken F, et al. The innervation of the cervical facet joints—an anatomical and histological approach. BMC Musculoskeletal Disorders. 2022;23:843. DOI: 10.1186/s12891-022-05789-8. 
6. Cohen SP, et al. Consensus practice guidelines on interventions for cervical spine (facet) joint pain from a multispecialty international working group. Regional Anesthesia and Pain Medicine. 2021;46:775–798. DOI: 10.1136/rapm-2021-103031. 
7. Dwyer A, Aprill C, Bogduk N. Cervical zygapophyseal joint pain patterns. I: A study in normal volunteers. Spine. 1990;15(6):453–457. DOI: 10.1097/00007632-199006000-00004. 
8. Aprill C, Dwyer A, Bogduk N. Cervical zygapophyseal joint pain patterns. II: A clinical evaluation. Spine. 1990;15(6):458–461. DOI: 10.1097/00007632-199006000-00005. 
9. Thoomes EJ, et al. Diagnostic accuracy of physical examination tests for painful cervical radiculopathy: update of a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskeletal Disorders. 2026. 
10. Bogduk N, Windsor M, Inglis A. The innervation of the cervical intervertebral discs. Spine. 1988;13(1):2–8. DOI: 10.1097/00007632-198801000-00002. 

Etiketler:
#boyunağrısı #boyunfıtığı #servikalradikülopati #faseteklem #faseteklemSendromu #yansıyanAğrı #sinirköküsıkışması #enseağrısı #kolaağrı #fizyoterapi #fiziktedavi #Eskişehir #EskişehirFizyoterapi #EskişehirBoyunFıtığı